Juritek

Some time ago, RTSH (the Albanian Public Broadcaster) announced that it had launched its YouTube channel called “RTSH Archive.” The purpose of creating this channel, according to announcements that are still being broadcast today on RTSH television stations, is to enable viewers to have free, anytime access to RTSH’s extensive archive through an easy-to-use platform (a “user-friendly” one, as Anglophones would say).

Etje aspiratash, qëllim të përbashkët, dëshirë për bashkëpunim, komunikim i hapur dhe i sinqertë, asnjë prej këtyre nuk ka vend në fjalorin e shumicës dërrmuese të personave që merren me të drejtën e autorit. Për hir të së vërtetës, dikush mund të thoshte se në përgjithësi, këto nuk kanë vend dhe në shumë fusha të jetës, por kjo është të jesh pesimist, cinik dhe i pashpresë. Dikushi mund të kundërpërgjigjej duke thënë se prandaj ikin njerëzit nga Shqipëria, por jo, kjo do të ishte disfatizëm dhe në fund, do të kuptonte se një përpjekje për mirë e lënë përgjysmë dëmton shpirtin e njeriut dhe të vetë kombit.

Dispozitat e drafit të Kodit Penal (“Kodi Penal”) të lidhura me të drejtën e autorit përmbahen në tre nene, konkretisht, nenet 928 (Plagjiatura), neni 929 (Ruajtja e kopjeve të paligjshme) dhe 930 (favorizimi i shkeljeve të të drejtës së autorit).

Neni 928 përmban në thelb një përkufizim të shkeljes të të drejtës së autorit, në mënyrë të veçantë, rreshtimin e veprimeve të cilat, pa autorizimin e autorit përbëjnë arsye për marrjen e masave si kundërvajtje penale ose burgim.

Në vijim, disa komente të shkurtra që mendoj se mund të kontribuojnë sadopak në diskutimet e hapura në lidhje me përmbajtjen e dispozitave të lidhura me të drejtën e autorit

Hyrje

Ekzistojnë dy mënyra që vepra t’i vihet atij në dispozicion: e drejta e riprodhimit dhe e drejta e përcjelljes së veprës në publik, nëpërmjet performancës publike ose komunikimit publik të saj. E drejta e riprodhimit implikon shumëfishimin e një vepre (krijimi intelektual).[1] E drejta e riprodhimit nënkupton të drejtën ekskluzive që i përket autorit për riprodhimin në çdo formë të veprës. Veçantia e kësaj të drejte është se e drejta për të riprodhuar një vepër në një teknikë të caktuar nuk nënkupton se kjo e drejtë jepet automatikisht edhe për teknika të tjera riprodhimi. Ndërsa e drejta e përcjelljes në publik nënkupton në radhë të parë ekzistencën e një publiku të cilit i drejtohet vepra dhe mungesa e një suporti me anë të të cilit vepra i komunikohet këtij publiku (shfaqjet publike, koncertet, por edhe muzika e dëgjuar në lokale apo dhe në radio e kështu me radhë). Ky trajtim do të analizojë mënyrën e parë, pra të drejtën e riprodhimit të veprës muzikore. Siç do shtjellohet në vijim, interneti ka bërë që të ndërthuren të dy këto të drejta (pra riprodhimi dhe përcjellja e veprës në publik) në një, kjo për faktin se teknikat e përdorura për të komunikuar veprën, marrin nga të dyja të drejtat (mjafton këtu të përmendim shkarkimin – “download” – dhe “streaming”, dy teknika të ndryshme të komunikimit të veprës, dallimet e të cilave do të trajtohen në vijim).

Jo, autor nuk është ai që këndon këngën dhe jo, kur paguan këngëtarin në shfaqje, nuk ke shlyer detyrimet që lindin nga përdorimi i të drejtës së autorit…

Nëse do të bëhej një sondazh, të paktë do të ishin ata që do të thoshin se kush është autor i këngës “Na lini të jetojmë”, i këngës “Banania” apo i këngës “Killing me softly”. Shumë pak veta do të ishin në gjendje t’i përgjigjeshin kësaj pyetjeje dhe jo për shkak të mungesës së kulturës muzikore apo të neglizhencës ndaj artistëve shqiptarë.

Autori ka qenë dhe vijon të jetë sot, në shoqërinë e sotme të dukjes, personazh i hijes. Po të mos kishte vullnet të autoriteteve publike, të shprehur nëpërmjet ligjeve, konventave dhe rregulloreve të shumta, gjasat do të ishin që autori do të konsiderohej përfundimisht si një nga punonjësit e shumtë që kontribuojnë në krijimin e një vepre, e shfrytëzuar nga të tjerë dhe jo siç është në të vërtetë, krijuesi fillestar i veprës.[1]

Kthim prapa në 2012.

Historia e dorëshkrimit të librit të Kadaresë “Dimri i vetmisë së madhe” mund të mos merret vesh kurrë.  Ismail Kadare mund ta ketë dhuruar realisht atë, por mundet gjithashtu që dorëshkrimi të jetë ruajtur, me kërkesë të udhëheqjes, në një vend më të sigurt për arsye që mbeten të panjohura dhe më pas, ndoshta për forcë të zakonit, ndoshta për arsye se u kuptua se dorëshkrimi, për shkak të gabimeve ideologjike që përmbante, të merrej vendimi që të mos dilte më nga ajo arkivë.  Dorëshkrimi përfundoi në posedim të Nexhmije Hoxhës dhe kështu, autori i dorëshkrimit kërkoi kthimin mbrapsht, sipas tij, në zbatim të ligjit për të drejtën e autorit.

Si në shumë fusha të të drejtës, edhe e drejta e autorit gjendet përpara sfidës së vazhdueshme të përafrimit me legjislacionin e Bashkimit Europian. Ajo gjithashtu, gjendet përpara sfidës ‘së përjetshme’ të zbatimit efektiv të ligjit. Ka patur vazhdimisht përpjekje për t’i bërë ballë këtyre problematikave, megjithatë, konstatohet se këto çështje ende nuk po gjejnë trajtimin dhe vëmendjen e duhur. Përveç çështjes së vullnetit të aktorëve kryesorë, duhen nënvizuar gjithashtu dhe vështirësitë e lidhura me faktin se e drejta e autorit është një fushë e re në Shqipëri dhe që në shumë aspekte, kërkon një punë të palodhur pedagogjike drejtuar publikut dhe përdoruesve të veprave, shpeshherë edhe vetë autorëve dhe titullarëve të të drejtave mbi të drejtat që kanë dhe si mund t’i përdorin ato më mirë.